Yatırım fonlarında son dönemin en önemli haberi, SPK’nın Yatırım Fonlarına İlişkin rehber taslağındaki değişiklikleri TSPB üyelerine gönderip görüş istemesi kuşkusuz. Kurum, TSPB üyelerinden 26 Şubat Perşembe gününe kadar görüşlerini aktarmasını istedi.

Bloomberg HT Bekir Gürdamar’ın haberine göre SPK, çok önemli bazı değişiklikleri hayata geçirmek için son prosedürleri uygulama aşamasında.

SPK’nın hazırladığı taslağın önemli noktalarından biri, son dönemde gerçek üstü kazançlarla gündeme gelen fonların büyük oranda ‘serbest fon’ çatısı altında toplanmış olması. Zira taslakta özellikle bu şemsiye fon grubuna yoğunlaşılmış görünüyor.

Taslaktaki değişikliklerin kalın çizgili olanları Serbest fonlar, Para Piyasası Fonları ve Borsa dışı repo işlemleri gibi alanlarda kuralların yeniden belirlenmesi.

Serbest fon ihraç eden Portföy Yönetim Şirketleri’nde istihdam edilecek asgari portföy yöneticisi sayısı gibi sınırlamalar, aslına bakarsanız birçok açıdan bir ilki işaret eder nitelikte. KAP yükümlülüklerinin yeniden ve daha derin boyutlarda tasarımı söz konusu olacak gibi görünüyor. Serbest fonlardan önemli kısıtlamalar olacak bundan böyle hayatımızda, bu çok net. Bundan böyle Portföy Yönetim Şirketleri, ihraç edecekleri serbest fon sayısını, istihdam ettikleri portföy yöneticisi sayısının belli bir katı ile sınırlandırabilecek.

Sınırlamalarda ana başlıklar

SPK tarafından hazırlanan ve Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB) üyeleriyle paylaşılan taslak çalışmaya göre, Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber’de yapılması planlanan değişikliklerin ana başlıkları, Bloomberg HT haberinde şöyle sıralanmış:

  • Fon Sayısı Sınırlaması
  • Farklılaşma zorunluluğu
  • Sermaye artırımı
  • Serbest fonlara getirilen sınırlar
  • Yönetim hakimiyeti ve grup sınırlaması

Serbest fon hacmi

Fon sektörümüzde 19 Şubat kapanışı itibariyle ulaşılan 9,2 trilyon TL lik büyüklüğün 5,4 trilyonu serbest fonlarda ve serbest fonların tüm fonlar arasındaki yüzde ağırlığı %58,16 seviyesinde. (Kaynak: Fonbul)

Aslında bu ağırlık, serbest fonların ne kadar büyüdüğünü gözler önüne serer nitelikte. Son zamanlarda tartışma konusu olan imkansız getiriler de aldığı riskin büyüklüğünü algılama konusunda henüz bebek adımlarıyla bilinç kazanan yatırımcı tabanımız için verilen ‘alarmın’ en önemli hızlandırıcısı oldu.

Malumunuz, sınırlandırıcı bir düzenlemeye ihtiyaç duyulduğunu düşünenler, bunu üst perdeden zaten dile getirmeye başlamıştı.  

Çeşitlendirme & farklılaşma

Kulislere düşen bir başka değişiklik haberi de aynı yatırım temasına yatırım yapan serbest fon ihracında uygulanacak olan yeni kısıtlamalar konusunda. Serbest şemsiye fonların varlık sınıfı, yatırım ufku ve yönetim ücreti gibi konularda ‘bariz farklar’ taşıması istenecek.

Burada muhtemelen, bir Portföy Yönetim Şirketi’nin birden fazla hisse senedi serbest fonu olmasına rağmen, hemen hepsinde yine benzer pay senetlerine yatırım yapması gibi bir ‘kendini tekrarın’ önüne geçilmesi de hedefleniyor.

Serbest fon getirilerinin yarattığı güçlü ivme ve buna bağlı olarak fon büyüklüğünde serbest fonlara hızla akan yatırımcı ilgisi, Portföy Yönetim Şirketleri nezdinde sermaye yeterliliği endişelerini gündeme taşımıştı. Kurul, bu endişelerin ortadan kaldırılmasına yönelik olarak; fon büyüklüğü hızla artan şirketleri nakit sermaye artırımına yönlendiren yeni bir kural seti oluşturmak üzere.

Ayrıca Portföy Yönetim Şirketlerinin serbest fon yönetirken, kendi grup şirketlerine yaptıkları yatırımları sınırlandıran bir değişiklik de, önemli konular arasında. Bundan böyle Portföy Yönetim Şirketleri, kendi grubu içinde yer alan bir pay senedi ya da borçlanma aracını fonuna dahil ederken, SPK’nın uygun gördüğü bir yüzde oranı aşamayacak.

Ayın 26’sına kadar sektör paydaşlarından alınacak görüşlerle son şekli verileceği tahmin edilen taslak, bundan sonra tasarruflarında yatırım fonuna yer veren yatırımcıları önemli ölçüde ilgilendirecek değişiklikleri içeriyor kısacası.

Bir anomali

Bir örnek verelim isterseniz…

Düşünün, bir portföy yöneticisisiniz. Hisse yoğun fon yönetiyorsunuz ve fonunuz serbest değil, TEFAS’taki tüm yatırımcılara açık bir fon. %80 pay senedi taşıma zorunluluğunuz var, bu oranı %79’a dahi çekemezsiniz. Yoğunlaşma riskinden kaçınmak için hisse sayınızı ve seçtiğiniz hisselerin fon içindeki toplam ağırlığını sınırlandıran kurallara uymak zorundasınız. Tüm bu kural setine tam uyumun sonunda fonunuzun risk değeri 7; oysa portföyüne sadece tek bir hisse senedi alma esnekliğine sahip olan bir hisse serbest fonun risk değeri de 7.

Bir tasarım yanlışı olan bu durum, bir serbest fonun; normal bir hisse yoğun fondan çok daha katı ve ürkütücü bir yoğunlaşma riskine sahip olabilmesine rağmen, standart bir hisse senedi yoğun fon ile aynı risk seviyesinde yer alması gibi bir anomaliyi doğuruyordu. Ve hep bir tartışma konusuydu. Planlanan değişiklikle, bu tarz uygulama defolarına da çözüm bulunmasının amaçlanacağı söyleniyor.

Tek bir ihraççının paylarına veya borçlanma araçlarına yapılacak yatırıma sınır getirilmesi de işte bu kapsamda planlanan değişikliklerin önemli başlıkları arasında.

DİBS zorunluluğu

Bloomberg HT haberine göre taslağın -bana göre- en ilginç konulardan biri de para piyasası fonlarında %10’luk DİBS kullanımını zorunlu hale getirmesi.

Anımsarsınız 2025’ in en çok konuşulan konusuydu fon piyasasında; çok düşük riskle en tatminkâr getiriyi sağlayan fon grupları arasında ‘para piyasası fonlarının’ olması, geçtiğimiz yılı karakterize etti.  Ve yine anımsarsınız, DIBS bulundurma zorunluğu nedeniyle para piyasası fonlarının ‘beklenenin çok altında’ getiri sağladığı günler yaşadık ve bu, sektörde para piyasası fonu gibi beklenen riski en düşük fon grubunda bile ‘kayıp yaşama riski’ anlamında geliyordu ki, küçük yatırımcıyı oldukça rahatsız etmişti.  

Taslakta yer alan %10‘luk DIBS konusu, adı üzerinde ‘bir zorunluluk’

Para piyasası fonu gibi düşük risk-kısa vadeli bir sermaye piyasası aracında, DİBS gibi dalgalanma yaşayabilen ve volatiliteyi yatırımcıya yansıtabilen bir varlık sınıfının %10 gibi ciddi bir oranda zorunlu kılınması, benzer konuşmaları yeniden yapacağımız potansiyel günler yaratabilir.

Açıkçası buraya bir virgül koyma hakkımı kullanmak isterim.

Yaşayıp göreceğiz.

Portföy dağılım raporları

Değişiklik taslağında yer alan bir diğer konu da serbest fonların Portföy Dağılım Raporlarını yayınlaması konusu.

TEFAS’a açık serbest olmayan yatırım fonları Portföy Dağılım Raporlarını her ayın 6. iş gününde açıklarlar ve bizler de bir önceki ayın son iş günü kapanışında, fon portföyünde yer alan varlıkların oransal dağılımını bütün detaylarıyla görürdük. Serbest fonlarda bu ‘isteğe bağlıydı’ ve sektörde Portföy Dağılım Raporlarını yayınlayan da yayınlamayan da vardı.

Serbest fonlardaki ütopik getirilerin kamuoyunda ‘bir soru işareti yaratmaması’ ve şeffaflık unsurunun daha güçlü şekilde tesisi için, serbest fonlara ait Portföy Dağılım Raporlarının bir aydan daha kısa sürelerde KAP ’ta açıklanması planlanıyor. 

Bloomberg HT haberi bu süreyi 2 hafta olarak belirtmiş, bakalım TSPB üyelerinin görüşleri sonrası kesinleşmiş değişiklik metni hangi süreye işaret edecek?  

Planlanan bir diğer ‘majör’ değişiklik ise fon sahipliğindeki toplam ağırlığı belli bir yüzdeyi aşan sahipliklerde, bu yatırımcıların ‘büyük yatırımcı’ sıfatıyla MKK tarafından KAP ‘ta ilanı.

Özetle

Çok değil birkaç iş günü sonra kesin metin basın bültenlerine düşecek.

Ancak taslaktan anladığımız kadarıyla,‘serbest fonları’ diğerlerinden ayıran birçok özellik bu taslak sonrasında ciddi oranda törpülenmiş olacak.

Fon sektörü portföy büyüklüğünün %58’ine sahip bir fon grubunun yatırımcılarını, bundan sonra daha kurallı bir yatırım evreni bekliyor. Yatırımcı refleksi ne yöne evrilir, bu refleks hangi duygularla desteklenir -haber henüz bu kadar tazeyken- bilmek zor; zaman her şeyin cevabı.

Ancak bu yeni durum, serbest fonların kendisini diğer fonlardan ayıran özelliklerinden çoğunu aşındıran bir döneme işaret eder nitelikte. Belki de serbest fonların isminden azade bir yapıya bürünerek diğer normal fonlarla ‘neredeyse aynı ligde’ yarışması gibi, operasyonel bir sonucu da doğurabilir.

Fon dünyası, bu taslağı epey tartışır, burası net.

Ve 26 Şubat’a sadece 4 iş günü var. TSPB üyelerinin görüşleri metne ne derece ve ‘hangi konularda’ yansıyacak, kısa bir süre içinde öğrenmiş olacağız.

Sağlıkla kalın…